Doorgaan naar hoofdcontent

AFSCHEID. Paul de Wispelaere (1928-2016) "De toekomst is een verhaal zonder slot.. dat voorlopig eindigt midden in een zin"

Boeken hebben iets van mensen, merk ik, als ik vanochtend de werken van Paul de Wispelaere uit het rek neem, toen ik het nieuws over zijn overlijden vernam. Het is een hele tijd geleden dat ik erin las. Het Verkoolde Alfabet, De Broer van Sartre, Mijn Huis is Nergens Meer, Bar en Bizar, Een Dag op het Land, En de Liefste Dingen nog verder, Tussen Tuin en Wereld, staan er al lang bewegingloos, in de buurt van Marc Didden en Leon de Winter. In de bib staan zijn boeken allicht dichterbij Tommy Wieringa. De boeken kraken als ik ze opensla, de ruggen komen los van de te goedkope lijm die uitgeverijen indertijd gebruikten. Behalve de rug van Het Verkoolde Alfabet, een lijmloos boek in de onvolprezen Privé Domein-reeks
Vermoedelijk ontdekte ik Paul de Wispelaere zijn boeken in 1992, toen Het Verkoolde Alfabet verscheen. De overige uitgaven, waarvan sommige van voor 1992 dateren, zijn hier pas later gearriveerd, zie ik op de aantekeningen.
De boeken dragen sporen van intense lectuur: onderstrepingen, aanmerkingen en getormendeerde ruggen. Ik hield van zijn werk en ik vermoed dat we in de knipselbakken talloze interviews hebben verzameld uit die jaren negentig.

Ik herinner mij foto's van Paul de Wispelaere op een zolderkamer van een boerderijhuis, aan een schrijftafel voor een dakvenster, omgeven door boeken. Ik was - en ben - helemaal weg van zijn observaties. Niet alleen van de natuur in zijn omgeving, maar ook van zichzelf - soms ongenadig, soms barmhartig,  van zijn liefde voor zijn Ilse, van mensen uit zijn buurt en uit de literaire wereld van toen, zijn confidenties over de boeken die hij las, over hoe geringschattend de wereld met kunstenaars toendertijd omsprong, over de macht van geld en bezit...

Ik grasduin vanmorgen in zijn werken, de boeken, waarin hier en daar nog een knipsel, een restaurantbonnetje, een kattebelletje steken, halen herinneringen naar boven uit mijn jaren negentig.
"Ik zeg haar dat een mens zonder herinnering een vat zonder bodem is. Dat we niet terug kunnen, maar dat iedere stap voorwaarts ook verlies betekent, dat de hele wereld dagelijks verlies lijdt, en dat het een zware zonde is dat te vergeten..." 
schrijft hij in Het Verkoolde Alfabet uit 1992.

Ik blader verder, keer terug en vindt het zonde dat de boeken zo lang zijn dichtgebleven. Alleen, de tijd: krijgen we nog de tijd om alles wat we wilden bijhouden, nog eens te proeven?

"Het gevoel van gemis en onmogelijkheid houdt de boog van het innerlijke leven gespannen. Neem de duizenden boeken waarmee ik me heb omringd en die ik nog vrijwel dagelijks aanvul, zonder ze ooit geheel of gedeeltelijk te kunnen lezen. Ze zijn niet nutteloos, integendeel. Het toenemende besef van wat ongelezen is en zal ongelezen zal blijven, de onstuitbare inkrimping van de tijd, verv De fascinatie van het onbereikbare binnen handbereik..." (Het Verkoolde Alfabet, 1992).
ult mij met tegenstrijdige gevoelens.
We missen een stem zoals die van Paul de Wispelaere, realiseer ik mij bij het terug bladeren. Hoe dacht hij over onze Facebookmanie, over het alomtegenwoordige slogandenken, over het verzengende hype-isme van deze tijd?  Ik vrees dat de auteur vertrokken is uit een wereld die de zijne niet meer was en dat zegt meer over die wereld dan over de auteur.

Populaire posts van deze blog

VADERDAG. Voor de laatste keer doe ik voor hem wat hij jarenlang voor mij deed...

Ze ligt hier voor me, de vensterenveloppe van de Federale Overheidsdienst Financiën. Uitgerekend op Vaderdag. Zijn naam erop en het adres waar hij intussen al meer dan een jaar niet meer woont. Er lagen er omstreeks deze tijd jarenlang talloze van die enveloppes bij hem, bij ons, thuis op tafel. Van mensen, die net als ik, er weing of geen kennis van hadden wat waar precies moest worden ingevuld.

Voor en na de komma Hij kon dat natuurlijk wel en hij had er ook altijd zin in. In gecijfer, zelfs tot ver na de komma. Wij strandden doorgaans al ruim voor we nog maar een komma konden vermoeden. Dat aangifteformulier, dat van hem en moeder, dat van kennissen en vrienden, dat van familie, dat was haast een leven lang zijn zorg. Terwijl wij seizoensgebonden leefden, leefde hij op het ritme van de aanslagjaren. Met terugwerkende kracht, haast. Ook dus nu weer, met dat aangifteformulier dat een jaar na zijn overlijden arriveert.

Koud zweetEn nu, op Vaderdag, ligt die mosterdgele vensterenvelop…

GESPANNEN. De langste dag: toch even gevreesd dat er geen einde aan kwam...

Het heeft niet veel gescheeld. Het zag er zelfs naar uit dat hetDat vandaag tot morgen liep. Zo lang duurde vandaag. Op zich niet vreemd, de kalender wist het op voorhand, het was de langste dag van het jaar. Maar het was wel de eerste keer dat er bijna geen einde aan kwam, toch niet vandaag. Zo lang als vandaag duurde de langste dag nooit eerder. Vermoeden wij. Waaraan dat ligt, zal onderwerp van onderzoek zijn, denken wij. Of we dat ook op rekening van de klimaatverandering kunnen plaatsen? Misschien wel. De tijden veranderen, dat weten we intussen, zo oud zijn we al, maar dat nu ook de tijd zelf op de loop is, dat zou wel eens een totaal nieuw gegeven kunnen zijn.
ging gebeuren.

Het was behoorlijk spannend dus. Je mag er niet aan denken wat de gevolgen hadden kunnen zijn als morgen te laat kwam omdat vandaag buiten alle proporties was blijven duren.Want dan zou gisteren op dit ogenblik voor een deel vandaag zijn geweest en waren wij door het verleden ingehaald. En daarop, zo leer…

IN MEMORIAM. Firmin Debusseré: gul in zwier en zwaai, gul in woord en gebaar

VASTGESTELD. Over het succes van 'Ge zit nen echten Winkelnaore...'

Bijna, bijna  één op de vijf Winkelnaren - 506 daarnet om precies te zijn - is lid van de openbare Facebookgroep 'Ge zit nen echte Winkelnoare...' Dat is al geen klein groepje meer. Dat is - om het in termen van vijftig jaar geleden te hebben - meer dan een kerk vol.
De een na de ander - en we doen duchtig mee - halen herinneringen op om te staven dat we echte Winkelnaren zijn.  Ook voor andere gemeenten loopt het behoorlijk storm. De Roeselaarse groep haalt al meer dan 3.300 leden, bij voorbeeld.

Waar komt succes vandaan?

Van waar dat succes? Zou het kunnen dat het hieraan ligt: dat de inwoners van dorpen en steden als herkenbare groep meer verleden dan toekomst heeft?
Of komt  het omdat je in zo'n openbare groep nog eens dorps- of stadsgenoten ziet verschijnen, die je anders nog maar zelden tegenkomt?
Of gaat het om een unieke manier om herinneringen op te halen en om op die manier ons eigen geheugen weer op te frissen?

Thuiskomen

Het is in elk geval, wat ons betreft, een …

GEDACHT. Hoe meer we gewend raken aan het leven, hoe dichter de dood ons benadert...

Wakker worden en vaststellen : 'Tiens, we leven! En tegelijk beseffen dat die gedachte - 'Tiens, we leven!' - je alleen te binnen schiet omdat ook de mogelijkheid bestaat dat we niets meer vaststellen en voorgoed gedachteloos zwijgen. En dat de kans dat we op een ochtend niets meer vast te stellen hebben, elke dag groter wordt. Hoe meer we gewend raken aan het leven, hoe dichter de dood ons dus benadert. Is het niet-gewend raken aan het leven dan de ultieme remedie tegen de dood? De verbazing over het ontwaken en vervolgens de verwondering  'Tiens, we leven!' erover uitspreken en dat,
tot de slaap ons weer inpalmt, blijven herhalen, als een mantra, lijkt mij, tot het tegendeel is bewezen, de beste manier om bij het leven te blijven.

VERWONDERD. Geldt dat ook voor ons: ons geboortejaar als kwaliteitslabel?

De wafels steken al langer in de automaat, maar het was me pas vanmorgen opgevallen. Op de plastic verpakking  onder de merknaam vermeldt de wafelbakkerij een jaartal. "since 1963" staat er gedrukt. Kijk eens aan, dacht ik, dat bedrijf is jonger dan ik en voert zijn leeftijd aan als kwaliteitslabel. Want wat zou die wafelbakkerij met dat 'since 1963' anders willen zeggen? Wil zij ons wijzen op traditie? Op vasthoudendheid? Degelijkheid? "Het begon met één wafel en zie, 54 jaar later, bakken we ze nog altijd alsof het onze eerste wafels waren?" Wanneer zou Steg-Jola beslist hebben om zijn startjaar als label mee te geven? In 2013 naar aanleiding van zijn 50ste verjaardag?
We hebben er het gissen naar.


LEEFTIJD OF OUDERDOM En toen vroeg ik me af of het vermelden van zo'n jaartal hetzelfde effect heeft bij mensen. Kunnen wij ons geboortejaar inmiddels aanvoeren als kwaliteitslabel?
Sinds we de vijftig voorbij zijn, houden we ons in gezelschap gedeisd als h…

GEVIERD. 30/60: Zoon-vader-jubilieum of de verjaardag zoals we die maar een keer zullen meemaken...

VERBAASD. En ineens is 'Kaat' uit Thuis een journaalitem...

Eén van de avondjournaals op Eén van de week sloot met een item over de naamsverandering van Franky uit de soap Thuis. Hij werd een zij en heet voortaan Kaat. De Thuis-volgers wisten dat al - nieuws was het dus niet meer - en voor wie Thuis niet volgt, is het bericht totaal zinloos. Wat doet zo'n item dan in het journaal, vroegen wij ons af. We blijven het antwoord schuldig

AUTOPROMOTIE
Tenzij het bericht bedoeld was als autopromotie voor de zender en zijn producties. Maar verwachten wij dat van een journaal op Eén? Wij in geen geval.
Natuurlijk, elke vorm van fictie heeft zijn eigen werkelijkheid en dat de werkelijkheid ook altijd wel een portie fictie meedraagt, tot daar aan toe. We stellen alleen maar vast dat in onze samenleving werkelijkheid en fictie almaar meer mengvormen worden en daarmee maken wij het onszelf en onze samenleving alleen maar nodeloos complexer.

TERUGGEBLIKT. In Memoriam. Etienne Vanherck: rebelse priester, begeesterende proost

Vanavond vernemen wij via onze nieuwswebsite kw.be het overlijden van Etienne Vanherck. Hij overleed aan de gevolgen van een slepende ziekte. Hij werd amper 69 jaar.
Het bericht catapulteert ons meteen terug naar de jaren zeventig, naar het Izegemse Sint-Jozefscollege waar hij als studiemeester van de hoogste jaren aan de slag was.

TARZAN
Tarzan werd hij genoemd. Waar de bijnaam Tarzan precies vandaan kwam? Hij zal het ongetwijfeld geweten hebben en het met veel gebaren en 'in vet' verteld hebben, maar wij weten het niet meer. Zijn imposante verschijning? Wellicht. Zijn stem? Allicht. Hij had een stem als een klok, met een rollende r, hij had - tegen wil en dank - gezag, maar deed daar zelden een beroep op.

ROKEN
Hij werd in 1972 tot priester gewijd en was dus een vrij jonge priester op het college. Maar hij was vooral een rebelse priester. Geen roomse boord, geen zwart kostuumpak, wel nog een stofjas... Hij was ook proost van de KSA in ons dorp en toen we KSA-leider werden, ko…

GEFEEST. Zestig, zeggen ze, dat is het nieuwe vijftig, maar met wat ongemak...

Dat we ons in goed gezelschap bevinden, zeggen ze. En ze noemen ze op.  Schoon gezelschap ook, denk ik. Ze zeggen zoveel, vandaag, over zestig.
Ze zeggen dat zestig het nieuwe vijftig is. Maar met wat ongemakken. Lichte ongemakken, voegen ze eraan toe, omdat ze vriendelijk willen zijn en op vandaag helemaal niet onheilspellend willen klinken. Ik geloof hen. En dat ongemak nemen we erbij. Het hoort bij het leven, denk ik. Een leven zonder ongemak is een vlak leven.
KERMIS Ze zeggen dat als het leven een kermis is, dat je er als zestiger nog altijd graag bij bent. Ge zult staan kijken, zeggen ze, en genieten. Meer dan voorheen. Omdat ge niet per se nog op die boksauto's wilt. Dat is het verschil met vijftig, zeggen ze. Dan wou je er nog op, hoe potsierlijk dat ook was, toen. Nu weet ge beter.
Maar het leven is helemaal geen kermis, denk ik, maar ik zwijg. Vandaag luister ik. Naar wat ze zeggen en ze zeggen veel. Over zestig bijvoorbeeld, zwijgen ze niet.
DRIJFZAND En, zeggen ze, ge m…