Doorgaan naar hoofdcontent

GENOTEN. Cees Nooteboom in Kortrijk: "In Het Verdriet van België vind ik toch een grote liefde voor de taal van hier"

"Aan Hugo was altijd alles dubbel. Hij wou dat boek, maar een wandeling, nee, dat niet. Het boek was er en zie, nu heeft hij toch die wandeling. Zo gaat dat," besluit Cees Nooteboom zondagmorgen in Kortrijk. Samen met Jan Vanriet was hij te gast in de Budafabriek voor de lancering van de geluidswandeling in wat rest van het decor waarin Hugo Claus' Het Verdriet van België zich afspeelt. We kunnen het nu al volmondig kwijt: die wandeling met de app in de oren is een unieke ervaring. Maar eerst het al even bijzondere gesprek met twee meesters - Cees Nooteboom en Jan Vanriet - over de maestro-buiten-categorie Hugo Claus.

Auteurs zijn geen marketeers


Auteurs zijn geen marketeers, godzijdank, en ze zijn dat zeker niet van hun jeugddorpen of -steden. Dat Claus Kortrijk ooit wel eens een 'intellectuele woestijn' heeft genoemd of 'de triomf van een pretentieuze middenstand'... zo zal hij het ooit wel eens - en misschien meer dan eens - hebben ervaren. "Maar aan Hugo was altijd alles dubbel", waarschuwde Cees Nooteboom, die had geleerd om "de rabiate wraakgevoelens van Claus niet altijd serieus te nemen."
Bovendien - en dat hoorden we dan wel weer graag - zei Nooteboom in Kortrijk: "Uit Het Verdriet van België spreekt een grote liefde voor de taal van hier."
En Jan Vanriet, de Antwerpse schilder-auteur, liet weten dat hij meer dan eens met Claus naar Kortrijk kwam. "En dan voelde je dat hij hier op zijn gemak was. Tenminste, zo vond ik toen toch. Hij toonde je ook graag dingen als hij met je door Kortrijk liep."

Veel gemeen


Dat Cees Nooteboom en Hugo Claus goed met mekaar overweg konden en zo'n gesprek langs locaties die een rol speelden in de roman kans op slagen had, heeft te maken met wat de twee auteurs met mekaar gemeen hadden. "Wij hadden beiden een katholieke leerschool achter de rug. Ik had daar achteraf minder last van dan Hugo. En ook de oorlog speelde in mijn leven net als in dat van Hugo een belangrijke rol," vertelt Cees Nooteboom. "Het bombardement van Kortrijk heeft Hugo als traumatisch ervaren, ik heb mijn vader verloren in het bombardement van Den Haag.

Ander sociaal leven


Dat Claus in een groot pand woonde, dat hij schreef aan een echt, groots bureau, dat hij een aanwezige spraakmakende familie had... "Ik leerde een ander sociaal leven kennen dan wat we in Nederland gewend waren", zei Cees Nooteboom over de beginjaren van hun vriendschap. "Maar elke keer dat we vanuit Holland naar ons huis in Spanje reden, gingen we via Gent en liepen langs bij Hugo."

Over Het Verdriet van België is al veel gezegd en geschreven. Dat het een van de meest niet gelezen boeken is die mensen thuis in hun boekenkast hebben. De niet-lezers hebben ongelijk. Dat zei ook Jan Vanriet. "Het is een sprankelend boek. Het brengt niet alleen het verhaal van een familie, maar Claus schetst er ook een treffend tijdsbeeld. Hij moet zich ontzettend goed gedocumenteerd hebben, daar moet heel wat research aan vooraf gegaan zijn. En het is vooral ook een geestig boek, een vaudeville."

Luisterwandelen


En de wandeling? Die luisterwandeling of audiowandeling is ontegensprekelijk bijzonder knap gemonteerd. De geselecteerde radiofragmenten, de tekst van gids Jessie De Caluwe - met enkele knipoogjes bij wijze van gegniffel, de boekfragmenten en dialogen die door Wim Opbrouck echt tot leven worden gewekt, de neveneffecten... en dat allemaal via een app beschikbaar: het is een uniek werkstuk van Eva Moeraert, die amper drie was toen Het Verdriet verscheen. Maar de radiomaakster kent het werk en Kortrijk intussen als geen ander. Alleen... het was bitter en bitter koud, vanmiddag. Eigenlijk had het lente moeten zijn om op stap te gaan. Straks strijkt de foor neer in de stad... Wij doen de wandeling in mei nog eens over.

Met dank aan het Vlaams-Nederlands Huis deBuren.

Populaire posts van deze blog

OPGEMERKT. Voor het eerst weer dagen zonder...

Het was wennen. Hij was er niet vandaag. Niet vanmorgen, niet vanmiddag en vanavond al zeker niet. De voorbije dagen, weken, ja zelfs maanden, was hij er wel. Vrijwel altijd. Hij liep eens voor, dan weer naast me, vaak ook achter me. We waren doorgaans eensgezind, als we vooruit wilden, volgde hij. Hij wees ook wel eens de weg en dan volgde ik zonder aarzelen.

Een enkele keer vreesde ik dat hij het zou opgeven. Vooral als hij tegen een boom aanliep, of rakelings langs een paal scheerde. Of - en dat vond ik dan wel grappig, hij misschien ook wel, maar dat liet hij nooit zien. Zijn mimiek was zachtjes uitgedrukt nogal expressieloos - hij botste vlakaf tegen een muur. Ik pestte hem daar wel eens mee. Maar het bracht hem nooit van de wijs, hij liep dan gewoon langs de muur, op de muur, over de muur. Het putte hem maar zelden uit.

Maar vandaag was hij er niet. In de verste verte niet. En ook al zei hij nooit iets, ik miste hem vandaag. Zo'n compagnon de route, letterlijk, maakte de rout…

Help, Sinterklaas is een vrouw...

Het moest er van komen, natuurlijk. Wie erkenning wil als Werelderfgoed, moet zich buiten zijn dorp wagen en zich aan de wereld presenteren. Dat niet iedereen dan applaudiseert met wat je presenteert, hoort er bij. Geef toe, wie niet van kindsbeen af vertrouwd is met de Sinterklaastraditie, moet daar ongetwijfeld vragen over hebben. Niet alleen over het zwart van de knecht van Sinterklaas, maar ook over de outfit van de Sint - een bisschop dan nog wel - en niet in het minst over de vreemde 'pedagogiek' die hij met zich meevoert over de daken. Waar ouders niet in slagen, lost hij in het slechtste geval met 'zak en roe' op en in het beste geval koopt hij de kinderen om met speelgoedgeschenken. Overigens, waarom was er ook nooit eerder protest van vrouwen tegen die homogeen mannelijk gezelschap?
Voor de eeuwigheid Tradities moeten we in ere houden, wordt er bij hoog en bij laag beweerd. Maar is dat zo? Laat ons hopen dat dit niet per se het geval is. Het alternatief - een…

IN MEMORIAM. Moeder, je leven was een milde mozaïek van het kleine, goede gebaar

TERUGGEBLIKT. In Memoriam. Etienne Vanherck: rebelse priester, begeesterende proost

Vanavond vernemen wij via onze nieuwswebsite kw.be het overlijden van Etienne Vanherck. Hij overleed aan de gevolgen van een slepende ziekte. Hij werd amper 69 jaar.
Het bericht catapulteert ons meteen terug naar de jaren zeventig, naar het Izegemse Sint-Jozefscollege waar hij als studiemeester van de hoogste jaren aan de slag was.

TARZAN
Tarzan werd hij genoemd. Waar de bijnaam Tarzan precies vandaan kwam? Hij zal het ongetwijfeld geweten hebben en het met veel gebaren en 'in vet' verteld hebben, maar wij weten het niet meer. Zijn imposante verschijning? Wellicht. Zijn stem? Allicht. Hij had een stem als een klok, met een rollende r, hij had - tegen wil en dank - gezag, maar deed daar zelden een beroep op.

ROKEN
Hij werd in 1972 tot priester gewijd en was dus een vrij jonge priester op het college. Maar hij was vooral een rebelse priester. Geen roomse boord, geen zwart kostuumpak, wel nog een stofjas... Hij was ook proost van de KSA in ons dorp en toen we KSA-leider werden, ko…

HERINNERD. NRC plaatst Thomas Blondeau in galerij van de 13 bijzondere mensen van wie afscheid werd genomen

Op haar Facebook-pagina brengt NRC een eerbetoon aan  13 bijzondere mensen van wie we noodgedwongen afscheid moesten nemen in 2013. Thomas Blondeau is één van die dertien. Hij prijkt er naast onder anderen Nelson Mandela, Lou Reed, Prins Friso,  Gerrit Krol, Margaret Thatcher en  Hugo Chávez. Met een citaat van Thomas Blondeau als kop van het eerbetoonstuk: “Ik wil best groots en meeslepend leven maar meestal heeft mijn trein gewoon vertraging.”
Hij overleed geheel onverwachts, door een hartslagaderbreuk. In een interview in nrc.next van het weekend ervoor stond nog beschreven hoe goed het met Thomas Blondeau ging: hij had, na een lange worsteling met liefdesverdriet, net een nieuwe vriendin. En zijn derde boek, pas verschenen, kreeg goede recensies. Collega’s en lezers en vrienden waren het erover eens. Met de dood van Blondeau ging een van de meest talentvolle en beloftevolle schrijvers van Nederland verloren.


Zijn gave om het bijzondere aan het alledaagse te verwoorden, met de no…

BEGREPEN. Gennez' voorstel voor schooldag van 8 tot 18 is minder waanzinnig dan het lijkt...

Er wordt nogal te keer gegaan tegen het voorstel van Caroline Gennez (SP.a) over die schooldag van 8 tot 18 uur. Ook mevrouw Van Hecke van het vrij onderwijs vindt het - zo lees ik in de kranten - maar niks. En dat verbaast me niet weinig.
Want uitgerekend dat vrije net was indertijd toch dé kampioen om kinderen en jongeren 'godganse' dagen binnen de schoolmuren vast te houden, neen?
Als wij eventjes uit ons vat nostalgie tappen, dan herinneren wij ons dat wij op het college 's ochtends om 8 uur werden verwacht en dat wij de poorten van datzelfde college 's avonds om precies 19 uur weer zagen openzwaaien om ons naar huis te laten fietsen. Van 8 tot 19 uur was dat dus.

Studie, studie, studie en studie

Lange dagen waren het. 's Winters vertrokken we in de duisternis, 's avonds keerden we in het donker huiswaarts. We waren minstens 12 uur van huis. Van halfacht, ten laatste tot half acht, ten vroegste.
Waarvoor we al die tijd van doen hadden? Studie. Er was studie v…

GELEZEN. Sinterklaas: open brief van Nicodemus naar aanleiding van de Pietenkwestie

Aan al wie het lezen wil, aan allen die de tradities hoog  in het vaandel voeren en aan alle overzoenlijken,

U kent mij niet, vrees ik. En hoewel ik u volkomen begrijp, betreur ik het. Misschien, heel misschien herinneren uw ouders mij nog. Mijn naam is Nicodemus. Zegt u dat iets?  Nee? Jammer. Maar vraag het eens aan uw ouders. Als ze heel diep nadenken zal hen het beeld dagen - hoop ik - van een man in pij, zonder mijter, zonder staf, die de Sint mocht vergezellen. Samen met een van de Pieten. We waren met zijn drieën als we halfweg november de kinderen thuis bezochten.

SCHRIFTGELEERDE Piet droeg de zak, ikzelf mocht het Boek van de Sint torsen en het hem aanreiken zodra hij  bij de kinderen thuis hun rapportje voorlas. De wensen van de kinderen mocht ik dan weer noteren in het Boek. Ik was niet voor niets een 'schriftgeleerde'. 
Dat waren leuke tijden, herinner ik mij, met veel plezier. Het is me nog altijd niet duidelijk waarom ik ineens niet meer mee hoefde op Sintentocht. N…

GEZIEN. Herfst: als stilte de uitgelatenheid van de zomer overstemt...

GEBOREN. Als onze dochter moeder wordt... welkom, kleine Georges!

HERINNERD. Er hangt vuur in de lucht. Dat deugt niet, zei de grootmoeder

- Er hangt vuur in de lucht, zei de grootmoeder. Dat deugt niet.
- Precies gelijk in '40, zei de oom.
- Dan kleurden avonden ook in bloed en vuur, zei de grootmoeder. En het zijn weer rare tijden.
- De Rus maakt vreemde bokkesprongen en de Amerikaan wordt nerveus, zei de oom.

GESPANNEN Ik luisterde gespannen. Keek door het raam en zag hoe de hemel leek te branden.
- Geen twee zonder drie, zei de grootmoeder.

Dat begreep ik niet. Geen twee wat? De Rus, de Amerikaan en wie nog? Wij? Of gaat het over oorlogen. Stond ons de Derde te wachten? Ik ging dicht bij de radio zitten die avond om het Nieuws te horen. Er was oorlog in Vietnam en elke dag hadden ze het erover. Ook als er geen vuur of bloed te zien was in de lucht.
PASSIE
En kijk, een halve eeuw later kleurt de hemel net zo geel van vlammen en rood van bloed. En we prijzen ons gelukkig dat we onze kinderen bij dat soort avondlijk schouwspel eerder over passie dan over oorlog mogen vertellen.