Doorgaan naar hoofdcontent

GENOTEN. Cees Nooteboom in Kortrijk: "In Het Verdriet van België vind ik toch een grote liefde voor de taal van hier"

"Aan Hugo was altijd alles dubbel. Hij wou dat boek, maar een wandeling, nee, dat niet. Het boek was er en zie, nu heeft hij toch die wandeling. Zo gaat dat," besluit Cees Nooteboom zondagmorgen in Kortrijk. Samen met Jan Vanriet was hij te gast in de Budafabriek voor de lancering van de geluidswandeling in wat rest van het decor waarin Hugo Claus' Het Verdriet van België zich afspeelt. We kunnen het nu al volmondig kwijt: die wandeling met de app in de oren is een unieke ervaring. Maar eerst het al even bijzondere gesprek met twee meesters - Cees Nooteboom en Jan Vanriet - over de maestro-buiten-categorie Hugo Claus.

Auteurs zijn geen marketeers


Auteurs zijn geen marketeers, godzijdank, en ze zijn dat zeker niet van hun jeugddorpen of -steden. Dat Claus Kortrijk ooit wel eens een 'intellectuele woestijn' heeft genoemd of 'de triomf van een pretentieuze middenstand'... zo zal hij het ooit wel eens - en misschien meer dan eens - hebben ervaren. "Maar aan Hugo was altijd alles dubbel", waarschuwde Cees Nooteboom, die had geleerd om "de rabiate wraakgevoelens van Claus niet altijd serieus te nemen."
Bovendien - en dat hoorden we dan wel weer graag - zei Nooteboom in Kortrijk: "Uit Het Verdriet van België spreekt een grote liefde voor de taal van hier."
En Jan Vanriet, de Antwerpse schilder-auteur, liet weten dat hij meer dan eens met Claus naar Kortrijk kwam. "En dan voelde je dat hij hier op zijn gemak was. Tenminste, zo vond ik toen toch. Hij toonde je ook graag dingen als hij met je door Kortrijk liep."

Veel gemeen


Dat Cees Nooteboom en Hugo Claus goed met mekaar overweg konden en zo'n gesprek langs locaties die een rol speelden in de roman kans op slagen had, heeft te maken met wat de twee auteurs met mekaar gemeen hadden. "Wij hadden beiden een katholieke leerschool achter de rug. Ik had daar achteraf minder last van dan Hugo. En ook de oorlog speelde in mijn leven net als in dat van Hugo een belangrijke rol," vertelt Cees Nooteboom. "Het bombardement van Kortrijk heeft Hugo als traumatisch ervaren, ik heb mijn vader verloren in het bombardement van Den Haag.

Ander sociaal leven


Dat Claus in een groot pand woonde, dat hij schreef aan een echt, groots bureau, dat hij een aanwezige spraakmakende familie had... "Ik leerde een ander sociaal leven kennen dan wat we in Nederland gewend waren", zei Cees Nooteboom over de beginjaren van hun vriendschap. "Maar elke keer dat we vanuit Holland naar ons huis in Spanje reden, gingen we via Gent en liepen langs bij Hugo."

Over Het Verdriet van België is al veel gezegd en geschreven. Dat het een van de meest niet gelezen boeken is die mensen thuis in hun boekenkast hebben. De niet-lezers hebben ongelijk. Dat zei ook Jan Vanriet. "Het is een sprankelend boek. Het brengt niet alleen het verhaal van een familie, maar Claus schetst er ook een treffend tijdsbeeld. Hij moet zich ontzettend goed gedocumenteerd hebben, daar moet heel wat research aan vooraf gegaan zijn. En het is vooral ook een geestig boek, een vaudeville."

Luisterwandelen


En de wandeling? Die luisterwandeling of audiowandeling is ontegensprekelijk bijzonder knap gemonteerd. De geselecteerde radiofragmenten, de tekst van gids Jessie De Caluwe - met enkele knipoogjes bij wijze van gegniffel, de boekfragmenten en dialogen die door Wim Opbrouck echt tot leven worden gewekt, de neveneffecten... en dat allemaal via een app beschikbaar: het is een uniek werkstuk van Eva Moeraert, die amper drie was toen Het Verdriet verscheen. Maar de radiomaakster kent het werk en Kortrijk intussen als geen ander. Alleen... het was bitter en bitter koud, vanmiddag. Eigenlijk had het lente moeten zijn om op stap te gaan. Straks strijkt de foor neer in de stad... Wij doen de wandeling in mei nog eens over.

Met dank aan het Vlaams-Nederlands Huis deBuren.

Populaire posts van deze blog

GEBOREN. Als onze dochter moeder wordt... welkom, kleine Georges!

IN MEMORIAM. Moeder, je leven was een milde mozaïek van het kleine, goede gebaar

HERINNERD. In Memoriam. Gabriël Gheysen, meester én een maestro con brio

Terpsichore. Daar moeten wij aan denken als we het overlijden vernemen van Meester Gabriël. De herinnering voert ons terug naar de Kortrijkse stadsschouwburg. Een zondagmiddag. Terpsichore is het keuzewerk waarmee de harmonie De Kunstvrienden op het provinciaal concours haar plaats in de hoogste afdeling verdedigt. Een werk van de onlangs overleden André Waignein.

BEMOEDIGENDE BLIK
De klarinetten zetten het stuk bijna - bijna - geluidloos in. De zenuwen zijn zo gespannen dat we ze van mekaar in de klank van onze klarinet horen. Onze dirigent Meester Gabriël voelt als geen ander de spanning, hij is een en al concentratie, maar  hij weet dat die 2de en 3de klarinetten niet al te zelfzeker en klankvast zullen beginnen.  Hij kent zijn pappenheimers. Een lichte bemoedigende blik volstaat, en hoor,  het lukt, we zijn vertrokken...


PASSIE, JA. MAAR BEHEERST
Geen show, geen wilde von Karajan-gestes, geen tirades, geen glamour. Daar paste hij met een zekere cool voor. Geduld, concentratie, gedr…

VADERDAG. Voor de laatste keer doe ik voor hem wat hij jarenlang voor mij deed...

Ze ligt hier voor me, de vensterenveloppe van de Federale Overheidsdienst Financiën. Uitgerekend op Vaderdag. Zijn naam erop en het adres waar hij intussen al meer dan een jaar niet meer woont. Er lagen er omstreeks deze tijd jarenlang talloze van die enveloppes bij hem, bij ons, thuis op tafel. Van mensen, die net als ik, er weing of geen kennis van hadden wat waar precies moest worden ingevuld.

Voor en na de komma Hij kon dat natuurlijk wel en hij had er ook altijd zin in. In gecijfer, zelfs tot ver na de komma. Wij strandden doorgaans al ruim voor we nog maar een komma konden vermoeden. Dat aangifteformulier, dat van hem en moeder, dat van kennissen en vrienden, dat van familie, dat was haast een leven lang zijn zorg. Terwijl wij seizoensgebonden leefden, leefde hij op het ritme van de aanslagjaren. Met terugwerkende kracht, haast. Ook dus nu weer, met dat aangifteformulier dat een jaar na zijn overlijden arriveert.

Koud zweetEn nu, op Vaderdag, ligt die mosterdgele vensterenvelop…

BEGREPEN. Gennez' voorstel voor schooldag van 8 tot 18 is minder waanzinnig dan het lijkt...

Er wordt nogal te keer gegaan tegen het voorstel van Caroline Gennez (SP.a) over die schooldag van 8 tot 18 uur. Ook mevrouw Van Hecke van het vrij onderwijs vindt het - zo lees ik in de kranten - maar niks. En dat verbaast me niet weinig.
Want uitgerekend dat vrije net was indertijd toch dé kampioen om kinderen en jongeren 'godganse' dagen binnen de schoolmuren vast te houden, neen?
Als wij eventjes uit ons vat nostalgie tappen, dan herinneren wij ons dat wij op het college 's ochtends om 8 uur werden verwacht en dat wij de poorten van datzelfde college 's avonds om precies 19 uur weer zagen openzwaaien om ons naar huis te laten fietsen. Van 8 tot 19 uur was dat dus.

Studie, studie, studie en studie

Lange dagen waren het. 's Winters vertrokken we in de duisternis, 's avonds keerden we in het donker huiswaarts. We waren minstens 12 uur van huis. Van halfacht, ten laatste tot half acht, ten vroegste.
Waarvoor we al die tijd van doen hadden? Studie. Er was studie v…

GEHOORD. Beeldend dialect: een huis gelijk een 'kwakkelmute'

We wisten niet eens meer dat het bestond, of beter, dat het had bestaan. Een kwartelkooi. In 't West-Vlaams ook wel eens kortweg 'kwakkelmute' genoemd. Wie denkt nu nog aan kwartels? Aan kwakkels worden we geregeld herinnerd, maar aan de volgens Van Dale 'verouderde en gewestelijke' variant kwakkel voor kwartel veel minder.

Kwartels
Maar vandaag doorkruist het woord ineens een gesprek. "De kwakkelmute is verkocht', zei iemand me vanochtend. 'De wat is verkocht?' De kwakkelmute, het huis ginds...'
Bedoeld was een villa in de buurt, daterend uit, naar we schatten, de jaren zestig. Met een rond torentje in de voorgevel.

Sympathie Leek dat nu op een kwartelkooi? Eigenlijk wel. We hebben het moeten opzoeken, want zo'n kwartelkooi zat heel ver aan de achterkant van ons geheugen. De vergelijking tussen de kooi en het huis hadden wij nog niet eerder gehoord. Waar de naam voor dat huis vandaan komt, wist men ons niet te vertellen. 'Wij noemden dat…

GESPANNEN. De langste dag: toch even gevreesd dat er geen einde aan kwam...

Het heeft niet veel gescheeld. Het zag er zelfs naar uit dat hetDat vandaag tot morgen liep. Zo lang duurde vandaag. Op zich niet vreemd, de kalender wist het op voorhand, het was de langste dag van het jaar. Maar het was wel de eerste keer dat er bijna geen einde aan kwam, toch niet vandaag. Zo lang als vandaag duurde de langste dag nooit eerder. Vermoeden wij. Waaraan dat ligt, zal onderwerp van onderzoek zijn, denken wij. Of we dat ook op rekening van de klimaatverandering kunnen plaatsen? Misschien wel. De tijden veranderen, dat weten we intussen, zo oud zijn we al, maar dat nu ook de tijd zelf op de loop is, dat zou wel eens een totaal nieuw gegeven kunnen zijn.
ging gebeuren.

Het was behoorlijk spannend dus. Je mag er niet aan denken wat de gevolgen hadden kunnen zijn als morgen te laat kwam omdat vandaag buiten alle proporties was blijven duren.Want dan zou gisteren op dit ogenblik voor een deel vandaag zijn geweest en waren wij door het verleden ingehaald. En daarop, zo leer…

In memoriam Godfried, een man met passie én overtuiging

We hadden in die dagen een bandopnemer thuis. Hij stond in het bureau van mijn vader. Boven de lade met banden waarop gecopieerde schlagers stonden, Duitse blaasmuziek en James Last-achtige melodieën. Een platendraaier kenden we, maar dan vooral van 'zien', elders, bij vrienden. Of bij Godfried. Die beschikte niet alleen over een platendraaier, maar ook over een versterker en een stel boxen die ervoor zorgden dat je je in een concertzaal waande als hij bij hem thuis een plaat draaide. Een orkestbewerking van Mussorgski's Schilderijententoonstelling kon hij doorheen het hele huis laten daveren. En bij het draaien van Webers klarinetconcerto hoorde je zo de sleutels van de klarinet bewegen. Alsof je naast de solist stond.
Open geest Het huis van Gdofried leende zich daar ook toe: het was een van die jaren eind-jaren-zestig villa's - alles gelijkvloers - met grote open ruimtes, waarin je je vrij kon bewegen, niet gehinderd door deuren. Met ramen die je een breed en open bee…

GETWIJFELD. Tegen beter weten in: er stak avontuur in die lintbebouwing

Er is heel veel tegen. Daarover zijn we het eens. Ze is van alle te. Te duur, te gevaarlijk, te lelijk, te ruimteverslindend... Over die lintbebouwing in onze dorpen en randsteden valt weinig positiefs te vertellen. Dat heeft onze Vlaamse Bouwmeester goed gezien. En toch, toch lag ze ons na aan het hart, die lintbebouwing. Nog altijd eigenlijk. Tegen beter wet
en in.

GRASLINT
"Een huis zonder land is een huis zonder eten." We horen het onze grootoom nog zeggen. Kan bijna niet anders, hij zei het haast elke dag. De oorlog, weet u wel. En daarna. "We kwamen bij valavond thuis van het werk, gooiden onze jas op de haag, namen de spade en  legden de akker in winterbedden...En 's zomers was het vroeg dag, we moesten met de oogst naar de vroegmarkt..."
De winters zijn intussen lang geen winters meer en nog maar weinigen onder ons zullen als ze het over winterbedden hebben hun akkers bedoelen. Grasland werden ze, die akkers. De een na de ander. Achter het straatlint tek…

TERUGGEBLIKT. In Memoriam. Etienne Vanherck: rebelse priester, begeesterende proost

Vanavond vernemen wij via onze nieuwswebsite kw.be het overlijden van Etienne Vanherck. Hij overleed aan de gevolgen van een slepende ziekte. Hij werd amper 69 jaar.
Het bericht catapulteert ons meteen terug naar de jaren zeventig, naar het Izegemse Sint-Jozefscollege waar hij als studiemeester van de hoogste jaren aan de slag was.

TARZAN
Tarzan werd hij genoemd. Waar de bijnaam Tarzan precies vandaan kwam? Hij zal het ongetwijfeld geweten hebben en het met veel gebaren en 'in vet' verteld hebben, maar wij weten het niet meer. Zijn imposante verschijning? Wellicht. Zijn stem? Allicht. Hij had een stem als een klok, met een rollende r, hij had - tegen wil en dank - gezag, maar deed daar zelden een beroep op.

ROKEN
Hij werd in 1972 tot priester gewijd en was dus een vrij jonge priester op het college. Maar hij was vooral een rebelse priester. Geen roomse boord, geen zwart kostuumpak, wel nog een stofjas... Hij was ook proost van de KSA in ons dorp en toen we KSA-leider werden, ko…