Doorgaan naar hoofdcontent

ERVAREN. In het hart van het land, aan de rand van de samenleving... Passa Porta Festival 2017

Een weekend Brussel. Een avond en twee dagen zwerven, dolen tussen en focussen op boeken en auteurs. En intussen, geen enkele straat, of we raakten aan de rand van onze samenleving, we waanden onszelf schizofrenen toen we tegen de gevel van de Montblanc-winkel een in lompen geklede vrouw, gehurkt voor zich uitstarend, ontwaarden, terwijl we zelf nog even hadden getwijfeld of we dan toch geen rollerpointversie van een Montblanc zouden kopen. En wat moet je met de glimlach en de 'Bonjour-Goedendag' van de zwaar gewapende militairen die je de straat helpen oversteken en hoe blijf je vriendelijk tegen de agressieve bedelaars die je met banvloeken en Jezussen om de oren slaan als je je doof gebaart voor hun gewauwel?


KRAANBALLET

Terwijl je wat verderop, op het Beursplein, een avondlijk ballet voor de voeten krijgt. Gratis en voor niets. Een kraan - lompere machines zijn er niet in het straatbeeld - die met haar grijparm parmantig zwaait en rondjes draait, terwijl een withemd-man vanuit de laadbak acrobatieën uitvoert op de tonen van aria... het beeld van de man boven op de geheven grijparm van de kraan met op de achtergrond het Beursgebouw: alsof er hier op eigenste moment een revolutie in de maak was.

VERGETEN ZINNEN



En in dat kaleidoscopisch Brussel, in het hart van de stad, luisterden mensen naar auteurs, van wie de meesten liever - en vaak ook beter -  schrijven dan spreken. En hoe vaak dachten we niet: "Die zin onthouden we. We noteren ze straks en denken er dan over door..." Maar de zinnen-om-te-onthouden stapelden zich tot torens die tegen de avond in mekaar tuimelden en waarvan de brokstukken niet meer bij elkaar te brengen waren. We hebben titels genoteerd van boeken die we niet mogen missen, we wilden zinnen noteren om ze niet uit ons hoofd te wissen... maar ze zijn weg. Niet spoorloos, maar wel gehavend, verscheurd of verworpen met het kladblad waarop we ze haastig en blindelings noteerden.
'Het boek der rusteloosheid' van Pessoa opent deuren in je hoofd, zei José Eduardo Agualusa. Hij zei nog veel meer, maar ik ben het kwijt. Of Astrid Roemer, die, naar eigen zeggen, voor het eerst in België was uitgenodigd en die een volle zaal in De Buren voor zich kreeg. Zij werd meesterlijk ingeleid en vertelde honderduit, beeldig en toegankelijk. En dan onthou ik daarvan amper één zin. Dat ze van het Nederlands van Annie M.G. Schmidt hield.

HEERLIJK HELDER

 "Het is zoals met Heineken: heerlijk, helder Nederlands", zei ze. Zo'n zin onthouden we dan, terwijl ze zoveel meer zei om niet te vergeten. Hoe werkt dat geheugen van ons eigenlijk, vroegen wij ons achteraf af.
Van P. F. Thomése namen we mee dat Dag Solstad zeker de moeite loonde. We kenden de Noor niet, trokken  naar Passa Porta Boekhandel om een van zijn boeken, maar vernamen er dat er geen enkel Nederlands vertaald boek van de Noor nog te koop is en... dat de Noor zelf om gezondheidsredenen niet naar het festival was gekomen. En terwijl we om die gemiste Noor baalden, trok de vrouw naar Almudena Grandes en Rosa Montero, over wie ze in de wolken was.

BABELS BRUSSEL

Het was lente in Brussel, op caféterrassen waanden we ons in Babel - zoveel talen, zoveel kleuren - en we hoorden er zelfs hoe twee West-Vlaamse artsen de verschuivingen in het West-Vlaamse ziekenhuislandschap sans pardon veroordeelden en we namen ons voor dat wat we de intussen vergeten, verloren zinnen van de auteurs die we zagen en hoorden, zouden zoeken in hun boeken. Want dat is het onmiskenbare voordeel van auteurs: wat ze zeggen, scrhijven ze doorgaans ook. Beter en minder vluchtig. Daarvoor zijn het per slot van rekening auteurs. Om hun zinnen, zwart op wit,  te laten nazinderen...

MET 8.000

In een van de kranten op maandag vinden we iets over het Passa Porta Festival terug. Een kolomberichtje. Dat we met 8.000 waren. En dat de afwezigheid van Auster niet verhinderde dat zalen volliepen. En verderop? Een pagina giswerk over De Mol. Net als in die andere zelfverklaarde kwaliteitskrant. Geen ruimte meer voor fictie? In kwaliteitskranten is nooit voorheen zoveel plaats vrijgemaakt als voor fictie, zo te zien. We waren dan wel in het hart van het land, maar duidelijk ook aan de rand van onze samenleving.




Populaire posts van deze blog

VADERDAG. Voor de laatste keer doe ik voor hem wat hij jarenlang voor mij deed...

Ze ligt hier voor me, de vensterenveloppe van de Federale Overheidsdienst Financiën. Uitgerekend op Vaderdag. Zijn naam erop en het adres waar hij intussen al meer dan een jaar niet meer woont. Er lagen er omstreeks deze tijd jarenlang talloze van die enveloppes bij hem, bij ons, thuis op tafel. Van mensen, die net als ik, er weing of geen kennis van hadden wat waar precies moest worden ingevuld.

Voor en na de komma Hij kon dat natuurlijk wel en hij had er ook altijd zin in. In gecijfer, zelfs tot ver na de komma. Wij strandden doorgaans al ruim voor we nog maar een komma konden vermoeden. Dat aangifteformulier, dat van hem en moeder, dat van kennissen en vrienden, dat van familie, dat was haast een leven lang zijn zorg. Terwijl wij seizoensgebonden leefden, leefde hij op het ritme van de aanslagjaren. Met terugwerkende kracht, haast. Ook dus nu weer, met dat aangifteformulier dat een jaar na zijn overlijden arriveert.

Koud zweetEn nu, op Vaderdag, ligt die mosterdgele vensterenvelop…

GESPANNEN. De langste dag: toch even gevreesd dat er geen einde aan kwam...

Het heeft niet veel gescheeld. Het zag er zelfs naar uit dat hetDat vandaag tot morgen liep. Zo lang duurde vandaag. Op zich niet vreemd, de kalender wist het op voorhand, het was de langste dag van het jaar. Maar het was wel de eerste keer dat er bijna geen einde aan kwam, toch niet vandaag. Zo lang als vandaag duurde de langste dag nooit eerder. Vermoeden wij. Waaraan dat ligt, zal onderwerp van onderzoek zijn, denken wij. Of we dat ook op rekening van de klimaatverandering kunnen plaatsen? Misschien wel. De tijden veranderen, dat weten we intussen, zo oud zijn we al, maar dat nu ook de tijd zelf op de loop is, dat zou wel eens een totaal nieuw gegeven kunnen zijn.
ging gebeuren.

Het was behoorlijk spannend dus. Je mag er niet aan denken wat de gevolgen hadden kunnen zijn als morgen te laat kwam omdat vandaag buiten alle proporties was blijven duren.Want dan zou gisteren op dit ogenblik voor een deel vandaag zijn geweest en waren wij door het verleden ingehaald. En daarop, zo leer…

IN MEMORIAM. Firmin Debusseré: gul in zwier en zwaai, gul in woord en gebaar

VASTGESTELD. Over het succes van 'Ge zit nen echten Winkelnaore...'

Bijna, bijna  één op de vijf Winkelnaren - 506 daarnet om precies te zijn - is lid van de openbare Facebookgroep 'Ge zit nen echte Winkelnoare...' Dat is al geen klein groepje meer. Dat is - om het in termen van vijftig jaar geleden te hebben - meer dan een kerk vol.
De een na de ander - en we doen duchtig mee - halen herinneringen op om te staven dat we echte Winkelnaren zijn.  Ook voor andere gemeenten loopt het behoorlijk storm. De Roeselaarse groep haalt al meer dan 3.300 leden, bij voorbeeld.

Waar komt succes vandaan?

Van waar dat succes? Zou het kunnen dat het hieraan ligt: dat de inwoners van dorpen en steden als herkenbare groep meer verleden dan toekomst heeft?
Of komt  het omdat je in zo'n openbare groep nog eens dorps- of stadsgenoten ziet verschijnen, die je anders nog maar zelden tegenkomt?
Of gaat het om een unieke manier om herinneringen op te halen en om op die manier ons eigen geheugen weer op te frissen?

Thuiskomen

Het is in elk geval, wat ons betreft, een …

GEDACHT. Hoe meer we gewend raken aan het leven, hoe dichter de dood ons benadert...

Wakker worden en vaststellen : 'Tiens, we leven! En tegelijk beseffen dat die gedachte - 'Tiens, we leven!' - je alleen te binnen schiet omdat ook de mogelijkheid bestaat dat we niets meer vaststellen en voorgoed gedachteloos zwijgen. En dat de kans dat we op een ochtend niets meer vast te stellen hebben, elke dag groter wordt. Hoe meer we gewend raken aan het leven, hoe dichter de dood ons dus benadert. Is het niet-gewend raken aan het leven dan de ultieme remedie tegen de dood? De verbazing over het ontwaken en vervolgens de verwondering  'Tiens, we leven!' erover uitspreken en dat,
tot de slaap ons weer inpalmt, blijven herhalen, als een mantra, lijkt mij, tot het tegendeel is bewezen, de beste manier om bij het leven te blijven.

VERWONDERD. Geldt dat ook voor ons: ons geboortejaar als kwaliteitslabel?

De wafels steken al langer in de automaat, maar het was me pas vanmorgen opgevallen. Op de plastic verpakking  onder de merknaam vermeldt de wafelbakkerij een jaartal. "since 1963" staat er gedrukt. Kijk eens aan, dacht ik, dat bedrijf is jonger dan ik en voert zijn leeftijd aan als kwaliteitslabel. Want wat zou die wafelbakkerij met dat 'since 1963' anders willen zeggen? Wil zij ons wijzen op traditie? Op vasthoudendheid? Degelijkheid? "Het begon met één wafel en zie, 54 jaar later, bakken we ze nog altijd alsof het onze eerste wafels waren?" Wanneer zou Steg-Jola beslist hebben om zijn startjaar als label mee te geven? In 2013 naar aanleiding van zijn 50ste verjaardag?
We hebben er het gissen naar.


LEEFTIJD OF OUDERDOM En toen vroeg ik me af of het vermelden van zo'n jaartal hetzelfde effect heeft bij mensen. Kunnen wij ons geboortejaar inmiddels aanvoeren als kwaliteitslabel?
Sinds we de vijftig voorbij zijn, houden we ons in gezelschap gedeisd als h…

GEVIERD. 30/60: Zoon-vader-jubilieum of de verjaardag zoals we die maar een keer zullen meemaken...

VERBAASD. En ineens is 'Kaat' uit Thuis een journaalitem...

Eén van de avondjournaals op Eén van de week sloot met een item over de naamsverandering van Franky uit de soap Thuis. Hij werd een zij en heet voortaan Kaat. De Thuis-volgers wisten dat al - nieuws was het dus niet meer - en voor wie Thuis niet volgt, is het bericht totaal zinloos. Wat doet zo'n item dan in het journaal, vroegen wij ons af. We blijven het antwoord schuldig

AUTOPROMOTIE
Tenzij het bericht bedoeld was als autopromotie voor de zender en zijn producties. Maar verwachten wij dat van een journaal op Eén? Wij in geen geval.
Natuurlijk, elke vorm van fictie heeft zijn eigen werkelijkheid en dat de werkelijkheid ook altijd wel een portie fictie meedraagt, tot daar aan toe. We stellen alleen maar vast dat in onze samenleving werkelijkheid en fictie almaar meer mengvormen worden en daarmee maken wij het onszelf en onze samenleving alleen maar nodeloos complexer.

TERUGGEBLIKT. In Memoriam. Etienne Vanherck: rebelse priester, begeesterende proost

Vanavond vernemen wij via onze nieuwswebsite kw.be het overlijden van Etienne Vanherck. Hij overleed aan de gevolgen van een slepende ziekte. Hij werd amper 69 jaar.
Het bericht catapulteert ons meteen terug naar de jaren zeventig, naar het Izegemse Sint-Jozefscollege waar hij als studiemeester van de hoogste jaren aan de slag was.

TARZAN
Tarzan werd hij genoemd. Waar de bijnaam Tarzan precies vandaan kwam? Hij zal het ongetwijfeld geweten hebben en het met veel gebaren en 'in vet' verteld hebben, maar wij weten het niet meer. Zijn imposante verschijning? Wellicht. Zijn stem? Allicht. Hij had een stem als een klok, met een rollende r, hij had - tegen wil en dank - gezag, maar deed daar zelden een beroep op.

ROKEN
Hij werd in 1972 tot priester gewijd en was dus een vrij jonge priester op het college. Maar hij was vooral een rebelse priester. Geen roomse boord, geen zwart kostuumpak, wel nog een stofjas... Hij was ook proost van de KSA in ons dorp en toen we KSA-leider werden, ko…

GEFEEST. Zestig, zeggen ze, dat is het nieuwe vijftig, maar met wat ongemak...

Dat we ons in goed gezelschap bevinden, zeggen ze. En ze noemen ze op.  Schoon gezelschap ook, denk ik. Ze zeggen zoveel, vandaag, over zestig.
Ze zeggen dat zestig het nieuwe vijftig is. Maar met wat ongemakken. Lichte ongemakken, voegen ze eraan toe, omdat ze vriendelijk willen zijn en op vandaag helemaal niet onheilspellend willen klinken. Ik geloof hen. En dat ongemak nemen we erbij. Het hoort bij het leven, denk ik. Een leven zonder ongemak is een vlak leven.
KERMIS Ze zeggen dat als het leven een kermis is, dat je er als zestiger nog altijd graag bij bent. Ge zult staan kijken, zeggen ze, en genieten. Meer dan voorheen. Omdat ge niet per se nog op die boksauto's wilt. Dat is het verschil met vijftig, zeggen ze. Dan wou je er nog op, hoe potsierlijk dat ook was, toen. Nu weet ge beter.
Maar het leven is helemaal geen kermis, denk ik, maar ik zwijg. Vandaag luister ik. Naar wat ze zeggen en ze zeggen veel. Over zestig bijvoorbeeld, zwijgen ze niet.
DRIJFZAND En, zeggen ze, ge m…