Doorgaan naar hoofdcontent

ERVAREN. In het hart van het land, aan de rand van de samenleving... Passa Porta Festival 2017

Een weekend Brussel. Een avond en twee dagen zwerven, dolen tussen en focussen op boeken en auteurs. En intussen, geen enkele straat, of we raakten aan de rand van onze samenleving, we waanden onszelf schizofrenen toen we tegen de gevel van de Montblanc-winkel een in lompen geklede vrouw, gehurkt voor zich uitstarend, ontwaarden, terwijl we zelf nog even hadden getwijfeld of we dan toch geen rollerpointversie van een Montblanc zouden kopen. En wat moet je met de glimlach en de 'Bonjour-Goedendag' van de zwaar gewapende militairen die je de straat helpen oversteken en hoe blijf je vriendelijk tegen de agressieve bedelaars die je met banvloeken en Jezussen om de oren slaan als je je doof gebaart voor hun gewauwel?


KRAANBALLET

Terwijl je wat verderop, op het Beursplein, een avondlijk ballet voor de voeten krijgt. Gratis en voor niets. Een kraan - lompere machines zijn er niet in het straatbeeld - die met haar grijparm parmantig zwaait en rondjes draait, terwijl een withemd-man vanuit de laadbak acrobatieën uitvoert op de tonen van aria... het beeld van de man boven op de geheven grijparm van de kraan met op de achtergrond het Beursgebouw: alsof er hier op eigenste moment een revolutie in de maak was.

VERGETEN ZINNEN



En in dat kaleidoscopisch Brussel, in het hart van de stad, luisterden mensen naar auteurs, van wie de meesten liever - en vaak ook beter -  schrijven dan spreken. En hoe vaak dachten we niet: "Die zin onthouden we. We noteren ze straks en denken er dan over door..." Maar de zinnen-om-te-onthouden stapelden zich tot torens die tegen de avond in mekaar tuimelden en waarvan de brokstukken niet meer bij elkaar te brengen waren. We hebben titels genoteerd van boeken die we niet mogen missen, we wilden zinnen noteren om ze niet uit ons hoofd te wissen... maar ze zijn weg. Niet spoorloos, maar wel gehavend, verscheurd of verworpen met het kladblad waarop we ze haastig en blindelings noteerden.
'Het boek der rusteloosheid' van Pessoa opent deuren in je hoofd, zei José Eduardo Agualusa. Hij zei nog veel meer, maar ik ben het kwijt. Of Astrid Roemer, die, naar eigen zeggen, voor het eerst in België was uitgenodigd en die een volle zaal in De Buren voor zich kreeg. Zij werd meesterlijk ingeleid en vertelde honderduit, beeldig en toegankelijk. En dan onthou ik daarvan amper één zin. Dat ze van het Nederlands van Annie M.G. Schmidt hield.

HEERLIJK HELDER

 "Het is zoals met Heineken: heerlijk, helder Nederlands", zei ze. Zo'n zin onthouden we dan, terwijl ze zoveel meer zei om niet te vergeten. Hoe werkt dat geheugen van ons eigenlijk, vroegen wij ons achteraf af.
Van P. F. Thomése namen we mee dat Dag Solstad zeker de moeite loonde. We kenden de Noor niet, trokken  naar Passa Porta Boekhandel om een van zijn boeken, maar vernamen er dat er geen enkel Nederlands vertaald boek van de Noor nog te koop is en... dat de Noor zelf om gezondheidsredenen niet naar het festival was gekomen. En terwijl we om die gemiste Noor baalden, trok de vrouw naar Almudena Grandes en Rosa Montero, over wie ze in de wolken was.

BABELS BRUSSEL

Het was lente in Brussel, op caféterrassen waanden we ons in Babel - zoveel talen, zoveel kleuren - en we hoorden er zelfs hoe twee West-Vlaamse artsen de verschuivingen in het West-Vlaamse ziekenhuislandschap sans pardon veroordeelden en we namen ons voor dat wat we de intussen vergeten, verloren zinnen van de auteurs die we zagen en hoorden, zouden zoeken in hun boeken. Want dat is het onmiskenbare voordeel van auteurs: wat ze zeggen, scrhijven ze doorgaans ook. Beter en minder vluchtig. Daarvoor zijn het per slot van rekening auteurs. Om hun zinnen, zwart op wit,  te laten nazinderen...

MET 8.000

In een van de kranten op maandag vinden we iets over het Passa Porta Festival terug. Een kolomberichtje. Dat we met 8.000 waren. En dat de afwezigheid van Auster niet verhinderde dat zalen volliepen. En verderop? Een pagina giswerk over De Mol. Net als in die andere zelfverklaarde kwaliteitskrant. Geen ruimte meer voor fictie? In kwaliteitskranten is nooit voorheen zoveel plaats vrijgemaakt als voor fictie, zo te zien. We waren dan wel in het hart van het land, maar duidelijk ook aan de rand van onze samenleving.




Populaire posts van deze blog

VERWARD. In hun eentje in bed en met tienduizenden op straat en in de wei...Pleidooi tegen het 'satten'

SAT. Zo heet de nieuwe slaaptrend. Sleeping Apart Together. Nieuw? Voor ons wel, maar voor een ruim deel van onze samenleving al niet meer zo nieuw, lazen wij vorig weekend in NRC Lux. Lepeltje lepeltje is uit, alleen slapen is in. "Een gezamenlijke slaapkamer is een achterhaald idee, jonge (verliefde) stellen slapen apart."
Zullen we gaan 'satten', vroegen wij hier gisterenavond. De tropische hitte had zich zo onder de dakpannen vastgezet, dat de ramen zichtbaar gingen zweten. Maar zelfs in dat soort ondraaglijke wakke nachten, wordt er bij ons niet  'gesat'.

BIJ DE DUIZENDEN

Het gaat, zo dachten wij toen we het stuk in de krant lazen, een vreemde kant op in onze samenleving. We zijn hyperindividueel en we worden het zo te zien nog het nog meer. Maar we
kunnen de straat niet meer op, geen plein of weide meer op, als we er niet met zijn duizenden samen zijn. We zweten en zwoegen ons schouder aan schouder, kont tegen kont kapot in de massa, we reizen naar magnee…

TERUGGEBLIKT. In Memoriam. Etienne Vanherck: rebelse priester, begeesterende proost

Vanavond vernemen wij via onze nieuwswebsite kw.be het overlijden van Etienne Vanherck. Hij overleed aan de gevolgen van een slepende ziekte. Hij werd amper 69 jaar.
Het bericht catapulteert ons meteen terug naar de jaren zeventig, naar het Izegemse Sint-Jozefscollege waar hij als studiemeester van de hoogste jaren aan de slag was.

TARZAN
Tarzan werd hij genoemd. Waar de bijnaam Tarzan precies vandaan kwam? Hij zal het ongetwijfeld geweten hebben en het met veel gebaren en 'in vet' verteld hebben, maar wij weten het niet meer. Zijn imposante verschijning? Wellicht. Zijn stem? Allicht. Hij had een stem als een klok, met een rollende r, hij had - tegen wil en dank - gezag, maar deed daar zelden een beroep op.

ROKEN
Hij werd in 1972 tot priester gewijd en was dus een vrij jonge priester op het college. Maar hij was vooral een rebelse priester. Geen roomse boord, geen zwart kostuumpak, wel nog een stofjas... Hij was ook proost van de KSA in ons dorp en toen we KSA-leider werden, ko…

VADERDAG. Voor de laatste keer doe ik voor hem wat hij jarenlang voor mij deed...

Ze ligt hier voor me, de vensterenveloppe van de Federale Overheidsdienst Financiën. Uitgerekend op Vaderdag. Zijn naam erop en het adres waar hij intussen al meer dan een jaar niet meer woont. Er lagen er omstreeks deze tijd jarenlang talloze van die enveloppes bij hem, bij ons, thuis op tafel. Van mensen, die net als ik, er weing of geen kennis van hadden wat waar precies moest worden ingevuld.

Voor en na de komma Hij kon dat natuurlijk wel en hij had er ook altijd zin in. In gecijfer, zelfs tot ver na de komma. Wij strandden doorgaans al ruim voor we nog maar een komma konden vermoeden. Dat aangifteformulier, dat van hem en moeder, dat van kennissen en vrienden, dat van familie, dat was haast een leven lang zijn zorg. Terwijl wij seizoensgebonden leefden, leefde hij op het ritme van de aanslagjaren. Met terugwerkende kracht, haast. Ook dus nu weer, met dat aangifteformulier dat een jaar na zijn overlijden arriveert.

Koud zweetEn nu, op Vaderdag, ligt die mosterdgele vensterenvelop…

GESPANNEN. De langste dag: toch even gevreesd dat er geen einde aan kwam...

Het heeft niet veel gescheeld. Het zag er zelfs naar uit dat hetDat vandaag tot morgen liep. Zo lang duurde vandaag. Op zich niet vreemd, de kalender wist het op voorhand, het was de langste dag van het jaar. Maar het was wel de eerste keer dat er bijna geen einde aan kwam, toch niet vandaag. Zo lang als vandaag duurde de langste dag nooit eerder. Vermoeden wij. Waaraan dat ligt, zal onderwerp van onderzoek zijn, denken wij. Of we dat ook op rekening van de klimaatverandering kunnen plaatsen? Misschien wel. De tijden veranderen, dat weten we intussen, zo oud zijn we al, maar dat nu ook de tijd zelf op de loop is, dat zou wel eens een totaal nieuw gegeven kunnen zijn.
ging gebeuren.

Het was behoorlijk spannend dus. Je mag er niet aan denken wat de gevolgen hadden kunnen zijn als morgen te laat kwam omdat vandaag buiten alle proporties was blijven duren.Want dan zou gisteren op dit ogenblik voor een deel vandaag zijn geweest en waren wij door het verleden ingehaald. En daarop, zo leer…

GENOTEERD. "Consequent denken is iets voor mensen zonder verbeelding"

Voor de weekendeditie van De Morgen is 'Graafwerken Camps' bij Wim Opbrouck neergestreken. Daarin citeert de West-Vlaamse acteur Oscar Wilde. "Consequent denken is iets voor mensen zonder verbeelding". Die gedachte brengt hem rust, aldus Hugo Camps over Wim Opbrouck. "De vrijheid om niet altijd en overal consequent te moeten zijn, geeft ruimte aan twijfel en aan een ondefinieerbaar verlangen naar schoonheid. Inconsequentie voedt ook de estheet."

Ruimte, verbeelding, vrijheid

Hoe vaak, bedenken wij nadat we het gesprek in De Morgen lazen, zetten wij onszelf niet vast, raken we verstrikt in een web van zelf verzonnen én door anderen opgelegde consequenties , hoe vaak betonneren we onszelf niet of laten het door anderen doen met zogenoemde onwrikbare principes, hoe vaak laten wij ons de wet niet dicteren door tradities en gewoontes, waarvan we niet eens meer de oorsprong, laat staan de inhoud kennen...
Geef ons maar de verbeelding, de ruimte om vrij te denken e…

VERBIJSTERD. De wereld van de ondercategorieën of de verbazingwekkende eenvoud van Willy Naessens' wereldbeeld

Meedelen, daar had hij het niet moeilijk mee, zei hij donderdagavond in Reyers laat. Oost-Vlaams entrepreneur Willy Naessens, klein én met schulden begonnen, betaalt met plezier belastingen. "Als we belastingen betalen is het omdat we winst hebben gemaakt en als wij het goed hebben, mogen anderen het ook goed hebben. Alleen... ik heb het lastig met de ondercategorie", zei hij er in een gesprek met onder anderen professor De Grauwe, John Crombez en Björn Rzoska.
Ondercategorie? Ja, de ondercategorie. En wat of wie is dat? "De mensen die hun dopgeld op café zitten te verdrinken..." aldus Willy Naessens.

Klassesysteem
Kan het eenvoudiger? Een wereld in categorieën: een ondercategorie en een bovencategorie. Niet langer het klassesysteem, want daar zit je doorgaans met een lastige middenklasse. Nee, een boven- en een ondercategorie. Keep it simple! Waar kennen we dat van?
Anderzijds, het blijft verbazingwekkend hoe mensen als een Willy Naessens een ingenieus en tot op…

HERINNERD. NRC plaatst Thomas Blondeau in galerij van de 13 bijzondere mensen van wie afscheid werd genomen

Op haar Facebook-pagina brengt NRC een eerbetoon aan  13 bijzondere mensen van wie we noodgedwongen afscheid moesten nemen in 2013. Thomas Blondeau is één van die dertien. Hij prijkt er naast onder anderen Nelson Mandela, Lou Reed, Prins Friso,  Gerrit Krol, Margaret Thatcher en  Hugo Chávez. Met een citaat van Thomas Blondeau als kop van het eerbetoonstuk: “Ik wil best groots en meeslepend leven maar meestal heeft mijn trein gewoon vertraging.”
Hij overleed geheel onverwachts, door een hartslagaderbreuk. In een interview in nrc.next van het weekend ervoor stond nog beschreven hoe goed het met Thomas Blondeau ging: hij had, na een lange worsteling met liefdesverdriet, net een nieuwe vriendin. En zijn derde boek, pas verschenen, kreeg goede recensies. Collega’s en lezers en vrienden waren het erover eens. Met de dood van Blondeau ging een van de meest talentvolle en beloftevolle schrijvers van Nederland verloren.


Zijn gave om het bijzondere aan het alledaagse te verwoorden, met de no…

GEZIEN. UPDATE. Een geknipt jaar. Bakken knipsels over boeken en literatuur uitgeschud boven de zeef...

VERWONDERD. Geldt dat ook voor ons: ons geboortejaar als kwaliteitslabel?

De wafels steken al langer in de automaat, maar het was me pas vanmorgen opgevallen. Op de plastic verpakking  onder de merknaam vermeldt de wafelbakkerij een jaartal. "since 1963" staat er gedrukt. Kijk eens aan, dacht ik, dat bedrijf is jonger dan ik en voert zijn leeftijd aan als kwaliteitslabel. Want wat zou die wafelbakkerij met dat 'since 1963' anders willen zeggen? Wil zij ons wijzen op traditie? Op vasthoudendheid? Degelijkheid? "Het begon met één wafel en zie, 54 jaar later, bakken we ze nog altijd alsof het onze eerste wafels waren?" Wanneer zou Steg-Jola beslist hebben om zijn startjaar als label mee te geven? In 2013 naar aanleiding van zijn 50ste verjaardag?
We hebben er het gissen naar.


LEEFTIJD OF OUDERDOM En toen vroeg ik me af of het vermelden van zo'n jaartal hetzelfde effect heeft bij mensen. Kunnen wij ons geboortejaar inmiddels aanvoeren als kwaliteitslabel?
Sinds we de vijftig voorbij zijn, houden we ons in gezelschap gedeisd als h…

GEHULDIGD. Ereburger Tjok Dessauvage: de terugkeer naar de pure essentie



Hij onderbrak het gesprek twee keer. Eén keer om naar het spel van de witte strepen die vliegtuigen in de lucht schrijven te wijzen. Wat hij precies zei, weet ik niet meer. Tjok Dessauvage - die vandaag door de gemeente tot ereburger wordt 'benoemd' - had het over vormen en lijnen, denk ik. Maar dat hij een tijdlang zweeg, is me bijgebleven. Hij bleef staren en wijzen naar wat de 10 km hoog passerende vliegtuigen hadden getekend.

Potloodtoren

Een andere keer, we stonden bij hem thuis en keken door het venster in de richting van Rollegem-Kapelle. "Kijk, dat potloodtorentje van de kerk van Rollegem..." Dat potloodtorentje... nu hij het zei, zag ik het ook en zie ik het nog altijd. Het is ook een potlood, die toren van Rollegem. Ontelbare keren was ik er voorbijgereden, had ik er wellicht naar gekeken, maar pas wanneer Tjok me erop had gewezen, zag ik het ook, het potlood in die toren.
Ziende blind
Misschien is dat wel de essentie van het kunstenaarschap en zit he…